Wartość diagnostyczna „Token Testu” w badaniu zaburzeń afatycznych

Magorzata Kościesza

Artykuł Małgorzaty Kościeszy pt. „Wartość diagnostyczna »Token Testu« w badaniu zaburzeń afatycznych”, opublikowany w 1990 roku w Biuletynie Audiofonologii, stanowi analizę przydatności klinicznej jednego z najpopularniejszych narzędzi do badania rozumienia mowy u osób z uszkodzeniami mózgu.

Poniżej przedstawiono streszczenie kluczowych zagadnień i wyników badań zawartych w tym źródle:

Charakterystyka Token Testu (Testu Żetonów)

• Geneza: Narzędzie zostało skonstruowane w 1962 roku przez E. De Renziego i L.A. Vignolo.
• Struktura: Test wykorzystuje zestaw 20 żetonów będących figurami geometrycznymi (koła i prostokąty) o dwóch wielkościach i pięciu kolorach. Zadania są uszeregowane według wzrastającego stopnia trudności – od prostych poleceń (np. „proszę pokazać koło”) do złożonych konstrukcji składniowych.
• Czułość: Autorzy podkreślają, że test jest pozbawiony wskazówek pozajęzykowych ułatwiających rozumienie, co czyni go niezwykle czułym na nawet dyskretne zaburzenia recepcji mowy. Jest on szczególnie wrażliwy na deficyty pamięci krótkotrwałej, będącej istotnym komponentem procesów językowych.

Metodyka badań własnych autorki

Badanie przeprowadzono na grupie 63 osób, w tym:

• 42 pacjentów z organicznym uszkodzeniem mózgu (lezje lewo- i prawostronne),
• 21 osób zdrowych (grupa kontrolna).

Celem pracy było określenie wartości diagnostycznej testu dla populacji polskojęzycznej oraz sprawdzenie, czy TT pozwala różnicować pacjentów ze względu na lateralizację uszkodzenia mózgu.

Kluczowe wyniki i wnioski diagnostyczne

• Rzetelność: Współczynnik rzetelności testu okazał się bardzo wysoki i wyniósł 0,982, co oznacza bardzo dużą dokładność pomiaru zaburzeń afatycznych.
• Różnicowanie lateralizacji: Test różnicuje chorych z uszkodzeniem lewej półkuli od chorych z uszkodzeniem prawej półkuli w 43,48% przypadków. Pacjenci z lewostronnymi uszkodzeniami popełniają znacznie więcej błędów.
• Normy punktowe zaproponowane w artykule:
  • Poniżej 5 punktów: Brak zaburzeń rozumienia wypowiedzi słownych (wynik typowy dla osób zdrowych).
  • 6–13 punktów: Wynik graniczny; może wskazywać na uszkodzenie prawej półkuli lub bardzo dyskretne zaburzenia mowy.
  • Powyżej 14 punktów: Wyraźne podejrzenie afazji związanej z uszkodzeniem lewej półkuli mózgu.

Znaczenie praktyczne

Małgorzata Kościesza konkluduje, że Token Test jest narzędziem niezwykle przydatnym w pracy neuropsychologa i logopedy, zwłaszcza we wczesnej diagnozie i monitorowaniu postępów terapii. Autorka zaznacza jednak, że dla pełnego wykorzystania testu w Polsce niezbędne jest opracowanie szczegółowych norm dla rodzimej populacji. W literaturze TT jest często wskazywany jako metoda uzupełniająca do precyzyjnej oceny rozumienia u chorych z afazją o mniejszym stopniu nasilenia.