Dyskurs medyczny w ujęciu lingwistycznym na przykładzie afazji

Dorota Saniewska

Publikacja Diany (Doroty) Saniewskiej pt. „Dyskurs medyczny w ujęciu lingwistycznym na przykładzie afazji”, wydana w 2023 roku w Białymstoku, stanowi nowatorską próbę opisu świata chorego na afazję przez pryzmat językoznawstwa zaangażowanego. Autorka, będąca z zawodu logopedką, podejmuje się odkrycia i opisania „szczelin istnienia” w świecie afatyka, wykorzystując do tego instrumentarium językowego obrazu świata (JOS). Praca ma charakter interdyscyplinarny, łącząc wiedzę medyczną, neuropsychologiczną i neurolingwistyczną z metodologią etnolingwistyczną oraz analizą dyskursu.

Założenia teoretyczne i metodologiczne

Głównym celem publikacji jest rekonstrukcja obrazu świata, jakiego doświadcza chory, widzianego „od środka”, na tle dominującego dyskursu medycznego. Saniewska przyjmuje kognitywny układ figura–tło, w którym dyskurs medyczny stanowi panoramę, a dyskurs o afazji jest analizowany w zbliżeniu. Autorka wprowadza autorską metodę badawczą określaną jako „praktyka gęstego czytania”, która ma na celu stworzenie mapy orientacyjnej w nowej przestrzeni życiowej pacjenta. Wymaga ona od badacza postawy „czułego badacza”, który z uwagą przygląda się doświadczeniu „zranionego narratora”.

Materiał badawczy i analiza dyskursu

Podstawę analizy stanowią tzw. afazjografie, czyli teksty autobiograficzne osób po udarach i z zaburzeniami mowy. Głównym przedmiotem „gęstego czytania” jest książka Karoliny Wiktor „Wołgą przez Afazję”, uzupełniona o publikacje Jacka Rozenka (Padnij, powstań) oraz Tadeusza Teofila Kaczmarka. Autorka wyodrębnia osiem punktów orientacyjnych (indykatorów) pozwalających na mapowanie afazji:

  • osoba chorego i jego sfera psychiczna,
  • postawa lekarza wobec pacjenta,
  • komunikacja i tożsamość zawodowa,
  • relacje międzyludzkie i rola rodziny,
  • subiektywne korzyści płynące z chorowania.

Funkcjonalny wymiar lingwistyki

Praca Saniewskiej wykracza poza opis akademicki, wskazując na cztery obszary praktycznych zastosowań lingwistyki w dyskursie medycznym:

  1. Terapia: traktowanie pisania afazjografii jako elementu autoterapii.
  2. Medycyna narracyjna: kształcenie kompetencji narracyjnych u personelu medycznego, co pozwala lepiej zrozumieć świat pacjenta.
  3. Językowy savoir-vivre medyczny: dbałość o adekwatne i godne użycie języka w komunikacji z chorym.
  4. Copywriting medyczny: tworzenie wysokiej jakości, przystępnych treści informacyjnych i marketingowych.

Krytyka i konkluzje

Autorka podejmuje również tematy newralgiczne, tworząc dyskurs przemilczeń wokół seksualności osób z afazją oraz krytykując zjawisko tzw. inspirational porn (wykorzystywania niepełnosprawności do budowania pseudoinspiracji). Publikacja postuluje humanizację „getta medycznego” i odejście od traktowania pacjenta jedynie jako przedmiotu badań klinicznych. Saniewska dowodzi, że afazja to nie tylko deficyt mowy, ale całościowa zmiana tożsamości, wymagająca od otoczenia empatii i zrozumienia specyfiki „Afazjanina”. Książka ta wypełnia lukę w polskiej afazjologii, proponując przejście od lingwistyki teoretycznej do działań poprawiających jakość życia chorych.