O utrudnieniach w porozumiewaniu się

Monika Obrębska (red.)

Praca zbiorowa pod redakcją Moniki Obrębskiej pt. „O utrudnieniach w porozumiewaniu się. Perspektywa języka i komunikacji”, wydana przez Wydawnictwo Naukowe Wydziału Nauk Społecznych UAM, stanowi interdyscyplinarne studium barier utrudniających wzajemne zrozumienie. Publikacja jest owocem współpracy przedstawicieli wielu dyscyplin, w tym psychologów, logopedów, filozofów, pedagogów oraz językoznawców.

Założenia teoretyczne i struktura

Książka została podzielona na dwie główne części, które odpowiadają dwóm podstawowym kompetencjom człowieka:

• Perspektywa języka: nawiązująca do koncepcji kompetencji językowej Noama Chomsky’ego, skupiona na systemowych właściwościach mowy.
• Perspektywa komunikacji: odwołująca się do terminu Della Hymesa, koncentrująca się na adekwatnym użyciu języka w sytuacjach społecznych.

Redaktor podkreśla, że podział ten jest arbitralny, ponieważ język i komunikacja stanowią powiązany ze sobą, dynamiczny proces, w którym mowa jest środkiem realizacji porozumienia.

Perspektywa języka (Część I)

W tej części autorzy analizują deformacje języka wynikające z procesów chorobowych oraz uwarunkowań kulturowych:

• Autyzm i zespół Aspergera: Aneta Wojciechowska charakteryzuje specyficzne dysfunkcje rozwoju językowego w tych jednostkach.
• Schizofrenia: Monika Obrębska analizuje wybory leksykalne pacjentów, a Wojciech Lipski bada językowy obraz diabła w wypowiedziach osób chorych.
• Emocje i kultura: Aleksandra Jasielska opisuje trudności w werbalizacji emocji, natomiast Rafał Ilnicki wskazuje na kulturę audiowizualną jako potencjalne źródło zaburzeń mowy.

Perspektywa komunikacji (Część II)

Druga część ogniskuje się wokół trudności w interakcji z otoczeniem:

• Afazja: Agnieszka Zienkowicz analizuje istotę rehabilitacji chorych, podkreślając relację między mową a zdolnościami komunikacyjnymi.
• Wady wymowy: Ewa Kaptur na podstawie studium przypadku opisuje, jak zaburzenia artykulacji wpływają na funkcjonowanie społeczne dziecka.
• Sytuacje graniczne: Artykuły Teresy Rzepy, Michała Gorana Stanišića oraz Teresy Świrydowicz poświęcone są psychologicznym aspektom komunikowania się w obliczu chorób terminalnych i informacji zagrażających życiu.

Podsumowanie i znaczenie pracy

Książkę wieńczą rozważania filozoficzne Agnieszki Dody-Wyszyńskiej i Bolesława Andrzejewskiego, którzy ukazują język jako niedoskonałe narzędzie, gdzie indywidualne znaczenia często pozostają niewyrażalne. Publikacja udowadnia, że skuteczne porozumiewanie się jest procesem kruchym, wymagającym uwzględnienia intersubiektywnego kontekstu i empatii. Stanowi ona wartościowe kompendium wiedzy dla terapeutów i naukowców, promując holistyczne i podmiotowe podejście do osoby z zaburzeniami komunikacji.